Η ρεαλιστική και ιδιοτελής προσέγγιση του Πεκίνου στον κόσμο
Γράφει ο Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης
Παρατηρώντας την εξωτερική πολιτική της Κίνας, μπορούμε άφοβα να προβούμε σε ορισμένα συμπεράσματα. Μια κύρια παρατήρηση είναι ότι η χώρα αυτή, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, διατηρεί διπλωματικές σχέσεις σχεδόν με όλους. Οι πρεσβευτικές της θέσεις σπάνια μένουν κενές, ενώ εκείνη των ΗΠΑ στην Ελλάδα ακόμα παραμένει κενή, και οι διπλωμάτες της είναι εκπαιδευμένοι επαγγελματίες, αντί για ερασιτέχνες των οποίων κύριο προσόν είναι η ικανότητα συγκέντρωσης κεφαλαίων για αμερικανούς προεδρικούς υποψηφίους. Οι Κινέζοι ηγέτες αναγνωρίζουν ότι οι διπλωματικές σχέσεις δεν αποτελούν ανταμοιβή για καλές συμπεριφορές, αλλά εργαλείο για απόκτηση πληροφοριών, μετάδοσης των απόψεων της Κίνας και προώθησης των συμφερόντων της μέσω πειθούς, περισσότερο, αντί ωμής βίας. Αντίθετα, οι ΗΠΑ είναι επιρρεπείς στην αποφυγή διπλωματικής αναγνώρισης κρατών που διαφωνούν (Ιράν, Βενεζουέλα, Βόρεια Κορέα), καθιστώντας έτσι δυσχερέστερη την κατανόηση των συμφερόντων, των κινήτρων τους και την επικοινωνία των πρεσβευτών τους. Η Κίνα αντίθετα, συνομιλεί με όλους, έχει διπλωματικές σχέσεις και οικονομικούς δεσμούς με κάθε χώρα στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που είναι στενά ευθυγραμμισμένες με τις ΗΠΑ, όπως Ισραήλ και Αίγυπτο. Οι περιφερειακοί εταίροι της Αμερικής θεωρούν δεδομένη την υποστήριξή της και συχνά αγνοούν τις συμβουλές της, επειδή δεν ανησυχούν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα απομακρυνθούν απ’ αυτούς και θα προσεγγίσουν αντιπάλους τους.
Η εξωτερική πολιτική της Κίνας δίνει έμφαση στην εθνική κυριαρχία και την ιδέα ότι κάθε χώρα πρέπει να είναι ελεύθερη να αυτοκυβερνάται σύμφωνα με τις δικές της αξίες, ενώ οι ΗΠΑ θεωρούν τον εαυτό τους ως τον κύριο υποστηρικτή οικουμενικών φιλελεύθερων αξιών, πιστεύοντας ότι η διάδοση της δημοκρατίας αποτελεί μέρος της παγκόσμιας αποστολής τους. Αλλά δεδομένου ότι η σαφής πλειοψηφία των χωρών του κόσμου δεν είναι πλήρεις δημοκρατίες, πολλές απ’ αυτές προτιμούν προσέγγιση με την Κίνα, ειδικά όταν αυτή τους προσφέρει απτά οφέλη. Η κατάσταση χειροτερεύει με τον ισχυρισμό της Αμερικής ότι κρατά ηθική στάση, η οποία την αφήνει ευάλωτη σε κατηγορίες υποκρισίας όποτε αποτυγχάνει να ανταποκριθεί στα δικά της πρότυπα και υπεσχημένα. Καμία μεγάλη δύναμη δεν ανταποκρίνεται σε όλα, φυσικά, αλλά όσο μεγαλύτερη είναι η αξίωση ενός κράτους να ενστερνίζεται την ηθική και αρετή, τόσο μεγαλύτερη είναι η αντίδραση των άλλων όταν υστερεί. Πουθενά αυτό δεν ήταν εμφανέστερο όσο στην ασυνάρτητη συμπεριφορά της κυβέρνησης Μπάιντεν στον πόλεμο στη Γάζα. Αντί, οι ΗΠΑ, να καταδικάσουν τα εγκλήματα αμφοτέρων των πλευρών και να χρησιμοποιήσουν τη δύναμή τους για τον τερματισμό των μαχών, παρείχαν τα μέσα στο Ισραήλ να διεξαγάγει βίαιη εκδικητική καταστροφή, το υπερασπίστηκαν στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και απέρριψαν εύλογες κατηγορίες για γενοκτονία παρά τα άφθονα στοιχεία και την σχετική εκτίμηση του Διεθνούς Δικαστηρίου. Στα ίδια περίπου χνάρια με τον προκάτοχό του βάδισε, όπως είδαμε, και ο σημερινός πρόεδρος των ΗΠΑ. Λογικό είναι ότι όλα αυτά έχουν βλάψει σοβαρά την εικόνα των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και σε μεγάλο μέρος του νότιου ημισφαιρίου, ενώ η Κίνα επωφελείται έξυπνα.
Η ουσία είναι ότι η Κίνα έχει αναδειχθεί ως κύριος αντίπαλος της Αμερικής, κινητοποιώντας αποτελεσματικότερα την λανθάνουσα ισχύ, περιορίζοντας τις υπερπόντιες δεσμεύσεις της και αποφεύγοντας τις αστοχίες και τις επιπτώσεις που υπέστησαν οι διαδοχικές κυβερνήσεις των ΗΠΑ. Αλλά και η Κίνα δεν υπήρξε άμοιρη ευθυνών, αφού η εθνικιστική διπλωματία της απομάκρυνε χώρες που προηγουμένως είχαν στενότερους δεσμούς με αυτή. Η σιωπηρή υποστήριξή της στη Ρωσία για το ζήτημα της Ουκρανίας, έχει αμαυρώσει την εικόνα της στην Ευρώπη.
Οι Αμερικανοί τελικά θα πρέπει να αναλογιστούν τι κάνει καλά το Πεκίνο και τι κακά η Ουάσιγκτον. Η ειρωνεία είναι ότι η Κίνα βίωσε μεγάλη άνοδο εν μέρει μιμούμενη την προηγηθείσα πρόοδο της Αμερικής. Οι νεοσύστατες κάποτε Ηνωμένες Πολιτείες είχαν πολλά εγγενή πλεονεκτήματα, όπως μια εύφορη αχανή ήπειρο, αραιό και πολλαπλώς διαιρεμένο αυτόχθονα πληθυσμό, την προστασία που της παρείχαν δύο τεράστιοι ωκεανοί, και το σπουδαιότερο αξιοποίησαν αυτά τα στοιχεία παραμένοντας μακριά από τα όποια προβλήματα των άλλων χωρών και δημιουργώντας σταδιακά δυνατή χώρα. Έκαναν μόνο δύο πολέμους με ξένες χώρες μεταξύ 1812 και 1918 και οι αντίπαλοί τους σε αυτούς, το Μεξικό το 1846 και η Ισπανία το 1898, ήταν αδύναμα κράτη χωρίς σημαντικούς συμμάχους. Και μόλις έγιναν μεγάλη δύναμη, άφησαν τις άλλες να ισορροπήσουν μεταξύ τους, έμειναν μακριά από τις συγκρούσεις τους όσο μπορούσαν, υπέστησαν τη μικρότερη ζημιά στους δύο παγκόσμιους πολέμους και κέρδισαν την ειρήνη και τη δημιουργία. Η Κίνα ακολούθησε παρόμοια πορεία από το 1980 και μέχρι στιγμής έχει αποκομίσει αρκετά.
Ο Γερμανός καγκελάριος Όττο φον Μπίσμαρκ, δήλωνε κάποτε: «Μόνο ένας ανόητος μαθαίνει από τα δικά του λάθη. Ο σοφός μαθαίνει από τα λάθη των άλλων». Η παρατήρησή του θα μπορούσε, για τις ΗΠΑ, να ειπωθεί κάπως αλλοιώς: «Μια σοφή χώρα μαθαίνει όχι μόνο από τα λάθη των άλλων, αλλά και από εκείνα που έχουν κάνει σωστά». Οι Ηνωμένες Πολιτείες, φυσικά, δεν χρειάζεται να ομοιάσουν με την Κίνα, αν και ο Τραμπ ζηλεύει το μονοκομματικό της σύστημα, αλλά θα μπορούσαν να διδαχτούν μερικά από την ρεαλιστικότερη και ιδιοτελή προσέγγιση του Πεκίνου στον κόσμο!
